50+ greckich wyrażeń o pieniądzach

Mam wrażenie, że minęły wieki od kiedy napisałam ostatni wpis językowy na tym blogu. Od czerwca 2022 pochłonięta byłam pracą nad kursem Grecki od podstaw – jedynym w tej chwili w Polsce kursem online do samodzielnej nauki języka greckiego. Kilka dni temu zakończyłam jego tworzenie i w końcu mogę się oddać znowu blogowaniu i tworzeniu innych darmowych materiałów.

Tematem, który już od dawna mi chodził po głowie to greckie wyrażenia związane z pieniędzmi, których Grecy używają na co dzień. Dla Greków pieniądze nie są tematem tabu. Wszak potrafią już nowopoznaną osobę zapytać, ile zarabia i nie jest to niekulturalne (pisałam o tym we wpisie O co pytają Grecy podczas pierwszego spotkania?).

Z tego wpisu dowiesz się, jak mówić o pieniądzach w języku potocznym i co znaczą niektóre przysłowia. Pominęłam w nim wiele podstawowych słów, a skupiłam się na bardziej na tych, których nie znajdziesz w słowniku. Porozmawiajmy więc o pieniądzach!

Χρήματα czy λεφτά?

Na pieniądze w języku greckim mówi się (τα) χρήματα oraz (τα) λεφτά

Pierwsze słowo pochodzi od starogreckiego χρήμα, które oznaczało coś przydatnego. Dzisiaj χρήμα i χρήματα oznaczają pieniądze. Drugie słowo pochodzi od nieużywanego już λεπτόν, które oznaczało drobne pieniądze. 

Obydwa powyższe słowa są używane na co dzień, jednak pierwsze jest bardziej formalne niż to drugie. Nie są to jedyne słowa oznaczające pieniądze, o czym dowiesz się  dalszej lektury. 

Przejdźmy do greckich wyrażeń związanych z pieniędzmi. 

Gdy ktoś ma dużo pieniędzy…

mówi się, że έχει λεφτά με τη σέσουλα (tyle pieniędzy, że można je zbierać łopatką, σέσουλα to mała łopatka) albo έχει λεφτά με το τσουβάλι (worek pieniędzy, τσουβάλι znaczy worek). Mówi się też τα λεφτά τρέχουν απ’ τα μπατζάκια του (pieniądze płyną mu z nogawek) albo έχει γεμάτη τσέπη (ma pełną kieszeń).

Bogaci mają tyle pieniędzy, że wystarczy nawet dla kur – από λεφτά να φάν’ κι οι κότες. Zwrotu να φαν’ κι οι κότες można użyć też w odniesieniu do dużej ilości czegoś, gdy jest czegoś pod dostatkiem.

Inne wyrażenia określające, że ktoś ma dużo pieniędzy to χέζεται στο τάλιρο / χέζεται στο χρήμα (sra pieniędzmi), κολυμπάει στο χρήμα / πλέει στο χρήμα (pływa w pieniądzach) oraz bardziej kreatywne określenia, których nie potrafię sensownie przetłumaczyć na polski to: βγάζει τ’ άντερά του (έντερο to jelito, a βγάζω w tym kontekście znaczy zarabiać), βγάζει τα κέρατά του (κέρατα to rogi), βγάζει της Παναγιάς τα μάτια (της Παναγίας τα μάτια – oczy Matki Boskiej).

Na osobę bogatą,“nadzianą” mówi się είναι λεφτάς, είναι ματσωμένος, είναι φραγκάτος.

Gdy ktoś ma mało pieniędzy…

mówi είμαι ταπί (jestem spłukany). Podobne znaczenie mają zwroty είμαι άφραγκος oraz δεν έχω μία. Kolejnym popularnym wyrażeniem jest δεν υπάρχει σάλιο = nie mam kasy (σάλιο to dosłownie ślina). Gdy nie mam przy sobie pieniędzy, mogę powiedzieć δεν έχω λεφτά πάνω μου (nie mam na sobie pieniędzy). Jeśli muszę uważać na wydatki, oszczędzać, mówię σφίγγω τη ζώνη μου (zaciskam pasa).

Wyrażenie είναι υπεράνω χρημάτων (jest ponad pieniędzmi) oznacza, że kogoś nie interesują pieniądze, nie można go przekupić. W przypadku pracowników państwowych oznacza to, że nie biorą oni łapówki (co w Grecji jest częste).

A przy okazji łapówka po grecku to (η) μίζα, (το) φακελάκι (koperta), a dawać łapówkę to δωροδοκώ, λαδώνω, μιζάρω.

Gdy dokonamy dobrego lub złego zakupu…

Zdarza się, że czasem kupimy coś, co się okaże niewarte swoich pieniędzy. Mówi się wtedy πεταμένα λεφτά (wyrzucone pieniądze). W takich sytuacjach można też “płakać za swoimi pieniędzmi” – κλαίω τα λεφτά μου, czyli żałować, że wydało się na coś pieniądze.

W sytuacji gdy zakup okazał się dobry i cieszymy się z dobrze wydanych pieniędzy, powiemy, że coś αξίζει τα λεφτά του, czyli jest warte swoich pieniędzy.

Gdy coś kosztowało dużo pieniędzy, mówimy κόστισε ένα κάρο λεφτά (kosztowało wózek pieniędzy) albo κόστισε μια περιουσία (kosztowało majątek).

Istnieje też wyrażenie (είναι) όλα τα λεφτά, którego używa się zarówno w odniesieniu do rzeczy, jak i ludzi. Znaczy to, że ktoś lub coś jest wyjątkowe, warte podziwu, wyróżnia się np. Αυτή η γυναίκα είναι όλα τα λεφτά (Ta kobieta jest wyjątkowa, nie ma drugiej takiej) albo Το καινούργιο του αμάξι είναι όλα τα λεφτά (Jego nowy samochód jest zajebisty.).

Gdy ktoś lubi wydawać pieniądze i nie żałuje ich…

mówimy, że zjada pieniądze – τρώει τα λεφτά του albo psuje pieniądze –  χαλάει τα λεφτά του. Taka osoba może też powiedzieć δεν κλαίω τα λεφτά μου (nie płaczę za pieniędzmi, gdy je wydaję).

Na osobę rozrzutną mówi się είναι σπάταλος (jest rozrzutny). Natomiast, gdy ktoś nie lubi wydawać pieniędzy, είναι τσιγκούνης (jest sknerą) lub έχει καβούρια στις τσέπες (ma kraby w kieszeniach, po polsku się mówi, że ma węża w kieszeni).

Przysłowia związane z pieniędzmi

Τα λεφτά πάνε στα λεφτά (pieniądze idą do pieniędzy)

Znaczenie: bogaci mają tendencję do jeszcze większego bogacenia się lub obracania się w kręgu innych bogatych osób.

Ο χρόνος είναι χρήμα (czas to pieniądz)

Znaczenie: Czas jest bezcenny, tracąc go, tracimy pieniądze.

Ο βήχας, τα λεφτά και ο έρωτας δεν κρύβονται (kaszlu, pieniędzy i miłości nie da się ukryć)

Znaczenie: gdy człowiek ma kaszel, kaszle, więc nie może tego ukryć. Gdy jest zakochany, od razu to po nim widać. Gdy ma pieniądze, chętnie je wydaje i też od razu widać, że jest bogaty.

Όπου πάνε τα πολλά, πάνε και τα λίγα (gdzie idzie większość rzeczy, tam idą też pozostałe)

Znaczenie: Bogaci przyciągają jeszcze więcej pieniędzy i dóbr.

Φασούλι το φασούλι, γεμίζει το σακούλι (fasolka do fasolki, uzbiera się worek)

Znaczenie: oszczędzaj nawet drobne pieniądze, a kiedyś uzbiera się ich cały worek.

A jak mówi się forsa, kasa, szmal po grecku? 

Z takich najbardziej powszechnych potocznych słów wymienię (τα) φράγκα = od francuskiego franka, (το) μαρούλι = sałata, (το) κασέρι = z angielskiego cash, (ο) παράς albo (οι) παράδες = dawna moneta w Imperium Osmańskim. W języku jeszcze bardziej potocznym, slangowym można usłyszeć (τα) όβολα = od starogreckiego οβολός, czyli obola – starożytnej monety o małej wartości , (τα) πράσινα = czyli zielone, od amerykańskich dolarów, (τα) μπικικίνια = z włoskiego piccino, czyli mały, (το) μαλλί = włosy, tylko w pytaniu πόσο πάει το μαλλί; (ile to kosztuje?)

Pieniądze istnieją!

Na koniec napiszę o jeszcze jednym wyrażeniu, które istnieje dopiero od 2009 roku. Są to słowa wypowiedziane przez ówczesnego przewodniczącego partii PASOK Jorgosa Papandreou.

W kampanii przedwyborczej w 2009 roku powiedział, że jeśli dokona się dobrych inwestycji, jeśli wykorzysta się zasoby Grecji, jeśli nauczy się ludzi zarządzać pieniędzmi, to pieniądze się znajdą i Grecja nie będzie musiała bać się kryzysu. W tym kontekście wypowiedział słowa λεφτά υπάρχουν, czyli pieniądze są, pieniądze istnieją, które z czasem zmieniły zupełnie znaczenie. Rok później Papandreou jako już premier Grecji podpisał pierwszy pakiet pomocowy i Grecja pogrążyła się w kryzysie na następne 10 lat.

Zwrot λεφτά υπάρχουν stał się synoniem kryzysu i obecnie używany jest ironicznie w sytuacjach, gdy rozmawia się o pieniądzach w Grecji.

***

Mam nadzieję, że ten wpis okazał się przydatny. Będzie mi miło, jeśli dasz mi o tym znać w komentarzu. 

Czy znasz inne greckie wyrażenia związane z pieniędzmi? Chętnie o nich poczytam.

Podobne wpisy

11 komentarzy

  1. Bardzo dziękuję za trud włożony w zebranie tych wszystkich zwrotów. To fantastyczny pomysł! Ja sama już od wielu lat mam spory kontakt zarówno z greką klasyczną jak i z nowogreckim, ale od dłuższego czasu nie mam możliwości bezpośredniego używania języka mówionego. Dlatego tak przydatne jest dla mnie poznanie tylu codziennych idiomów i wyrażeń. Proponuję dorzucenie czegoś na temat pożyczania pieniędzy: δανείζω – pożyczam komuś, δανείζομαι – od kogoś, τα δανεικά – pożyczka, δίνω δανεικά – pożyczam, Powiedzenie: δανεικά κι αγύριστα – pożyczone – stracone, gdy straciliśmy nadzieję na zwrot, a także powiedzenie: δεν έχω δεκάρα – jestem bez grosza, albo δεν δίνω δεκάρα για αυτόν – nie ręczę za niego, nie mam do niego zaufania, nie wierzę w jego sukces – znaczenia tego ostatniego nie jestem pewna.
    Pozdrawiam bardzo serdecznie i czekam na kolejne podobne materiały!

  2. Wpis jak zawsze w punkt! Uwielbiam Twojego bloga … zawsze dowiem się czegoś nowego!
    A że dawno nie było wpisu… uzasadnione w 100%. Stworzyłaś cudowny wpis który wprowadził moje życie w Grecji na inny level (zaczynam już coś rozumieć i sie porozumiewać a nawet nie obejrzałam jeszcze wszystkich filmków!)
    Jeszcze raz dzięki!

  3. Fajne,spodobał mi się fragment z Papandreu . Pamietam czasy jego ojca .Czekam na, na stepne teksty.
    Pozdrawiam z Oslo

  4. Wspaniały, bardzo interesujący wpis 🙂 dziękuję, że dzielisz się swoją bezcenną wiedzą, zwłaszcza że tak mało jest materiałów o greckim języku, czy czymkolwiek greckim w Polsce

  5. Bardzo przydatny wpis 🙂 a jak powiedzieć, że się oszczędza pieniądze i zarządza się nimi? Czy są takie wyrażenia? Dziękuję z góry za odpowiedź.

  6. Świetny wpis, nie znałam połowy wyrażeń! Fascynujące, że sporo z tych zwrotów ma swoje odpowiedniki w języku polskim, np. “Φασούλι το φασούλι, γεμίζει το σακούλι” można porównać do “grosz do grosza a będzie kokosza”.
    Pozdrawiam!

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.